Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp. Doanh nghiệp 4.0 với các khái niệm được nhắc đến về tự động hóa, đã và đang đặt ra hàng loạt thách thức đáng kể cho các nhà sản xuất trên toàn cầu. Sau đây cùng Intech Group tìm hiểu về nhà máy thông minh và những tác động của chúng đến các doanh nghiệp trong thời kỳ hiện nay.

Smart Factory – Nhà máy thông minh là gì?

Nhà máy thông minh là một hệ thống sản xuất được kết nối, tự động hoá cao, dựa trên việc tích hợp các công nghệ tiên tiến như Internet of Things (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), robot công nghiệp, dữ liệu lớn (Big Data) và phân tích dữ liệu (Data analytics). Thông qua việc ứng dụng các công nghệ này, nhà máy thông minh tạo ra một môi trường sản xuất thông minh, linh hoạt, hiệu quả và tối ưu hóa mọi khía cạnh của quá trình sản xuất.

Vai trò của nhà máy thông minh (Smart Factory)

Năng suất cao hơn

Với khả năng tự động hóa và tối ưu hóa mọi khía cạnh của quy trình sản xuất, nhà máy thông minh giúp tăng năng suất lao động, giảm thiểu lãng phí và tăng hiệu quả hoạt động của tài sản. Thông qua việc kết nối và thu thập dữ liệu từ các thiết bị và máy móc trong nhà máy, hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng phân tích và đưa ra những quyết định thông minh để tối ưu hoá quy trình sản xuất. Từ đó giảm thiểu thời gian chờ đợi, tăng tốc độ sản xuất và tối ưu hóa vận hành.

Tăng tính linh hoạt

Nhà máy thông minh có khả năng điều chỉnh và thích ứng với những biến đổi không mong đợi trong quá trình sản xuất. Thông qua việc sử dụng các cảm biến và phần mềm tự động, nhà máy thông minh có thể hoạt động một cách linh hoạt và hiệu quả, đáp ứng nhanh chóng các yêu cầu sản xuất mới hoặc các thay đổi trong kế hoạch sản xuất.

An toàn hơn

Việc áp dụng công nghệ tiên tiến trong nhà máy thông minh có thể giảm thiểu rủi ro và tai nạn lao động. Các robot và máy móc tự động hoạt động chính xác và có thể thay thế công nhân trong các nhiệm vụ nguy hiểm, giảm thiểu nguy cơ bị thương tích và tai nạn lao động. Hệ thống IoT trong nhà máy thông minh có thể giám sát và điều khiển các thiết bị và máy móc để phát hiện và khắc phục nguy cơ sự cố, giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ phát sinh các vấn đề an toàn trong quá trình sản xuất.

Chất lượng tốt hơn

Với việc áp dụng các công nghệ tiên tiến trong việc kiểm soát và giám sát quá trình sản xuất, nhà máy thông minh có thể đảm bảo chất lượng sản phẩm tốt hơn. Quá trình kiểm tra và kiểm định cũng được tự động hóa giúp giảm thiểu sai sót do con người gây ra, từ đó đảm bảo chất lượng và nâng cao độ tin cậy của sản phẩm.

Chi phí tối ưu hóa

Nhà máy thông minh có thể giúp các doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất và tăng lợi nhuận. Các công nghệ tự động hoá cũng giúp giảm thiểu chi phí lao động và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, từ đó giúp tối ưu hoá chi phí sản xuất.

Xu hướng phát triển của nhà máy thông minh trong cuộc CMCN 4.0 tại Việt Nam

Tại Việt Nam, việc xây dựng nhà máy thông minh vẫn đang trong giai đoạn chậm trễ so với các nước tiên tiến khác như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đức. Tuy nhiên, với nỗ lực của Chính phủ và sự quan tâm của các doanh nghiệp, xu hướng này đang dần được thúc đẩy và có tiềm năng phát triển mạnh trong tương lai.

Các doanh nghiệp tại Việt Nam đã bắt đầu áp dụng các công nghệ kỹ thuật số trong quy trình sản xuất nhưng chưa đầy đủ và tích hợp hoàn chỉnh. Vì vậy, việc đẩy mạnh việc chuyển đổi sang mô hình nhà máy thông minh là cần thiết để tăng tính cạnh tranh và nâng cao năng lực sản xuất của các doanh nghiệp.

Mặc dù tiềm năng phát triển của nhà máy thông minh tại Việt Nam là rất lớn, nhưng để đạt được mục tiêu này còn đòi hỏi các doanh nghiệp và chính phủ phải vượt qua nhiều thách thức.

Thiếu nguồn nhân lực có trình độ

Việc xây dựng và vận hành một nhà máy thông minh đòi hỏi sự kết hợp giữa các kỹ sư điện tử, cơ khí và kỹ thuật phần mềm. Tuy nhiên, hiện tại ở Việt Nam vẫn thiếu nguồn nhân lực chất lượng và có trình độ cao trong các lĩnh vực này. Điều này khiến cho việc triển khai nhà máy thông minh gặp nhiều khó khăn.

Để giải quyết vấn đề này, chính phủ cần đẩy mạnh đào tạo và bồi dưỡng các kỹ sư có chuyên môn cao trong các lĩnh vực liên quan đến nhà máy thông minh. Các doanh nghiệp cũng nên tổ chức các khóa đào tạo và nâng cao kỹ năng cho nhân viên để đảm bảo có đủ nguồn nhân lực có trình độ để triển khai mô hình nhà máy thông minh.

Chi phí đầu tư ban đầu cao

Việc triển khai nhà máy thông minh đòi hỏi một số lượng lớn vốn đầu tư ban đầu, từ việc mua sắm thiết bị, cài đặt hệ thống cho đến việc đào tạo nhân viên. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc chi trả số tiền lớn như vậy có thể là một rào cản lớn.

Hiện nay, chính phủ đang triển khai hỗ trợ các doanh nghiệp thông qua việc cung cấp vốn vay với lãi suất ưu đãi hoặc các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ. 

Vấn đề bảo mật thông tin

Việc áp dụng công nghệ kỹ thuật số trong nhà máy thông minh cũng đồng nghĩa với việc tăng cường vấn đề bảo mật thông tin. Việc lưu trữ và xử lý dữ liệu sản xuất đòi hỏi sự an toàn và bảo mật cao để tránh rủi ro mất thông tin quan trọng hoặc bị tấn công từ bên ngoài.

Nhà máy thông minh là bước chuyển mình mà doanh nghiệp 4.0 cần quan tâm

Nghị quyết 115 của Chính phủ về các giải pháp thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ mới công bố chỉ rõ mục tiêu đến năm 2030, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ (CNHT) đáp ứng 70% nhu cầu cho sản xuất, tiêu dùng trong nội địa; chiếm khoảng 14% giá trị sản xuất công nghiệp.

Bên cạnh đó, khoảng 2.000 doanh nghiệp đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho các doanh nghiệp lắp ráp và tập đoàn đa quốc gia trên lãnh thổ Việt Nam.

Đặt trong bối cảnh ngành Công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, giải pháp nhà máy thông minh được xem như chìa khóa mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp sản xuất Việt “chen chân” vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhà máy thông minh được hiểu một cách đơn giản nhất là áp dụng các công nghệ vào nhà máy, để nâng cao hiệu suất sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá thành cho một đơn vị sản phẩm và thích ứng nhanh với việc thay đổi môi trường kinh doanh. Còn theo Deloitte Insight, Nhà máy thông minh là sự tiến hóa vượt bậc từ một hệ thống sản xuất tự động hóa truyền thống sang một hệ thống sản xuất được kết nối và tùy biến linh hoạt. Hệ thống này sở hữu khả năng kết nối và xử lý dữ liệu thời gian thực liên tục từ mọi hoạt động sản xuất và kinh doanh để có thể tự học và thích nghi theo nhu cầu mới của thị trường.

Điểm đặc biệt trong giải pháp này là nó được tích hợp nền tảng công nghệ IIoT (Internet vạn vật trong công nghiệp) để theo dõi chính xác mọi hoạt động của máy móc thiết bị ở xưởng sản xuất trong thời gian thực.

Điều này giúp các nhà điều hành doanh nghiệp kịp thời phát hiện, xử lý sự cố một cách nhanh chóng, giảm thiểu tối đa tổn thất do gián đoạn hoạt động.

Lợi ích mà một nhà máy thông minh đem lại cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ là vô cùng lớn.

Những năm gần đây, ngành CNHT đã nhận được sự quan tâm lớn từ phía Chính phủ, nhất là trong bối cảnh Việt Nam vừa ký các hiệp định thương mại quốc tế như Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU EVFTA, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP; kèm theo đó là làn sóng dịch chuyển sản xuất từ Trung Quốc về Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á do ảnh hưởng của dịch COVID-19. 

Để đón “làn sóng” này, doanh nghiệp sản xuất phải nỗ lực nâng cấp mình, mạnh dạn chuyển đổi số để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Chuyển đổi số là cả một quá trình “chuyển mình” đầy thử thách và cũng hứa hẹn nhiều tiềm năng, bởi những lợi ích mà chuyển đổi số mang lại cho doanh nghiệp một khi thành công là vô cùng to lớn.

Các doanh nghiệp sẽ cần trang bị cho mình khả năng ứng phó linh hoạt để đáp ứng kỳ vọng ngày càng tăng của người tiêu dùng về thời gian giao hàng nhanh hơn, thêm nhiều tùy chọn để tùy chỉnh sản phẩm, minh bạch hơn và chi phí thấp hơn.

Do đó, việc triển khai nhà máy thông minh là một giải pháp “đắt giá”, đáng để các doanh nghiệp tìm hiểu, thử nghiệm và áp dụng.

Kết luận

Trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0, việc xây dựng nhà máy thông minh không chỉ là xu hướng mà còn là yếu tố quyết định sự cạnh tranh và phát triển của các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp. Nhà máy thông minh mang lại nhiều lợi ích vượt trội. Để thành công trong việc xây dựng nhà máy thông minh, các doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng, đầu tư vào nguồn nhân lực và công nghệ, cùng với sự hỗ trợ từ Chính phủ và các đối tác chiến lược.